HODOWCY

Adam Sosnowski h.Nałęcz,  urodził się 25 kwietnia 1916 rok w Winnicy na Podolu. Jego ojciec Kalikst Sosnowski, oficer -  porucznik Wojska Polskiego, Kawaler Krzyża Walecznych za kampanię 1919-1920,   był najpierw administratorem, a następnie w latach 1921-1933 kierownikiem znanej stadniny Aleksandra Szeptyckiego w Łabuniach na Lubelszczyźnie. To właśnie w Łabuniach, gdzie wyhodowano tak znane konie sportowe jak: Warszawianka, Wizja, Zalotna czy Zefir - Adam Sosnowski spędził dzieciństwo  i wczesną młodość,  praktykując u ojca. W domu rodzinnym poznał wielu wybitnych hodowców i hipologów tamtego czasu, między innymi Zdzisława Poklewskiego-Koziełła, Stanisława Pohoskiego czy Michała Jankowskiego. Kiedy jego ojciec Kalikst Sosnowski w roku 1934 objął stanowisko kierownika PSO Białka, Adam Sosnowski związał się z tym miejscem i to czas spędzany w Białce przesądził o wyborze drogi zawodowej. W roku 1936  ukończył szkołę średnią we Lwowie i rozpoczął studia na Wydziale Rolniczym Wyższej Szkoły Gospodarstwa Wiejskiego w Cieszynie. Studia ukończył w roku 1939, jednak dyplom magistra otrzymał dopiero w roku 1965 na Wydziale Zootechnicznym WSR w Krakowie, kończąc tam zaoczne studia magisterskie. Podczas studiów w Cieszynie odbył, w roku 1938 praktykę wakacyjną w PSO w Janowie Podlaskim pod kierunkiem Tadeusza Marchowieckiego. Po ukończeniu studiów, w dniu 1 lipca 1939 roku rozpoczął pod kierunkiem Stanisława Pohoskiego pracę w PSK Janów Podlaski. Jak zanotowała Izabella Pawelec-Zawadzka na podstawie wspomnień Adama Sosnowskiego (...) “ Pan Pohoski mimo, że  słabego zdrowia, był człowiekiem niezwykle wymagającym zarówno w stosunku do siebie, jak i do innych. Niełatwe mieli wówczas życie jego zastępca - Andrzej Krzyształowicz i praktykant Adam Sosnowski. W ówczesnej siedzibie kierownika stadniny, pięknym pałacyku zburzonym w 1944 roku, na którego miejscu stoi dziś dom, gdzie mieszkał dyrektor Krzyształowicz z rodziną, pan Pohoski codziennie po wspólnej kolacji przepytywał młodych adeptów sztuki hipologicznej z ich codziennych zajęć. Słuchał, pytał, prowokował. Prowadzono dyskusje do późnych godzin nocnych, a już o piątej rano wszyscy mieli się stawić na obowiązkowy obchód stadniny.” Już w niecałe trzy miesiące później młody praktykant  uczestniczył, pełniąc funkcję kwatermistrza, w ewakuacji janowskiej stadniny na Wołyń. Był też bezsilnym świadkiem grabieży janowskich koni przez wojska sowieckie i miejscową ludność od 2 do 10 października 1939 roku. To czas dla Adama Sosnowskiego szczególnie trudny, po tym jak jego ojciec Kalikst Sosnowski 13 września 1939 roku popełnił  w Białce samobójstwo nie mogąc się pogodzić z nadchodzącą okupacją niemiecką.

Od lipca 1940 do końca lipca 1941 Adam Sosnowski pracował na Felinie - w gospodarstwie doświadczalnym Lubelskiej Izby Rolniczej, gdzie organizował stadninę z 15 klaczami rasy konik polski.

Następnie od sierpnia 1941 pracował jako inspektor Izby Rolniczej na obszarze Wołynia z siedzibą w Łucku. Podczas tej pracy w okolicy Brześcia nad Bugiem odnalazł i rozpoznał janowską klacz Ofirka 1939, która jako odsadek została zagubiona podczas ewakuacji stadniny na Wołyń oraz kilka innych koni należących do PSK i PSO Janów Podlaski. W tym czasie pracował wspólnie z inspektorem Michałem Jankowskim i z odszukanych i zarekwirowanych przez Niemców koni tworzyli stadniny koni półkrwi arabskiej i angloarabskiej w Młynowie (80 klaczy), Ołyce (100 klaczy), Deraźnie (30 klaczy rasy konik polski) oraz uczestniczyli w tworzeniu PSO w Białokrynicy k.Krzemieńca z 80. ogierami. 

Pod koniec 1943 roku konie z tych stadnin zostały wywiezione do Niemiec. Wśród tych koni były odnalezione przez Adama Sosnowskiego tak znakomite po wojnie reproduktory, jak Equator xo (1939) czołowy w Janowie Podlaskim oraz Wołyniak xo (1932) czołowy w SK Walewice. Szczególne znaczenie dla przyszłości miał ogier Equator 1939, którego urodzony w Janowie Podlaskim potomek,  Artemor 1969 (Eros xx-Artemiza po Equator),  zdobył w roku 1980 pod Janem Kowalczykiem złoty medal na Olimpiadzie w Moskwie. Ze stadnin wołyńskich pochodziła również większość koników polskich, które odzyskane przez Zarząd Stadnin Polskich w Niemczech wróciły do Polski w roku 1946 i stanowiły materiał wyjściowy dla współczesnej hodowli koni tej rasy.

Po wycofaniu się Niemców z kresów wschodnich, ostatnią  pracą Adama Sosnowskiego podczas okupacji (od stycznia do 1 lipca 1944) było stanowisko inspektora hodowli koni w Lubelskiej Izbie Rolniczej. Podczas swojej pracy na Wołyniu Adam Sosnowski był czynnym członkiem Armii Krajowej. Jako oficer uczestniczył w sierpniu 1944 roku w Powstaniu Warszawskim. Za działalność w konspiracji i udział w Powstaniu Warszawskim Adam Sosnowski został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami (1944).

Po wyjściu z Powstania, jesienią 1944 roku Adam Sosnowski zamieszkał w Krakowie gdzie  razem z Edwardem Skorkowskim, Władysławem Bielańskim i Marianem Głębockim, brał udział w poszukiwaniu i ratowaniu rozproszonych resztek koni czystej krwi arabskiej z hodowli prywatnych.

Już po zakończeniu niemieckiej okupacji ziem polskich, w styczniu 1945 roku Adam Sosnowski podjął pracę w Krakowskiej Izbie Rolniczej, gdzie był zatrudniony na stanowisku inspektora hodowli koni. W maju 1946 roku został przeniesiony do Kwidzyna, gdzie w miejscu dawnego pruskiego stada ogierów od podstaw organizował działalność stada. W roku 1950 został awansowany na stanowisko inspektora rejonowego stad i stadnin państwowych w województwach gdańskim i olsztyńskim. W  styczniu 1959 roku zlecono mu dodatkowo obowiązki naczelnika Wydziału Hodowli Zwierząt w Rejonowym Inspektoracie Hodowli Elitarnej Zwierząt Gdańsk-Sopot. W roku 1972 Adam Sosnowski został przeniesiony do Warszawy na stanowisko naczelnika Wydziału Hodowli Koni w Zjednoczeniu Hodowli Zwierząt Zarodowych w Warszawie gdzie pracował do odejścia na emeryturę w październiku 1981 roku, pozostając jednak pracownikiem Wydziału Hodowli Koni na część etatu.

W trakcie swojej pracy zawodowej na północy Polski Adam Sosnowski bardzo się zasłużył w odbudowie i organizacji od nowa przede wszystkim stad ogierów jak PSO Kwidzyn, PSO Braniewo, PSO Kętrzyn i PSO Starogard Gdański. Był również organizatorem lub współorganizatorem stadnin mazurskich w Kadynach, Liskach, Plękitach, Rzecznej,  Warnikach i Nowej Wiosce. Adam Sosnowski ma również ogromne zasługi w wytyczaniu kierunków działalności hodowlanej tych ośrodków a także w tworzeniu współczesnych ksiąg stadnych dla poszczególnych ras koni oraz zakładów treningowych dla ogierów półkrwi - jest uznawany za współtwórcę rasy koni wielkopolskich, a zwłaszcza ich odmiany mazurskiej. Był uznawany za najwybitniejszego specjalistę w sprawach hodowli koni wielkopolskich a zwłaszcza koni trakeńskich. Był ceniony jako specjalista w rasie trakeńskiej,   również poza granicami Polski i zapraszany wielokrotnie jako sędzia tych koni na wystawy. Przez wiele lat Adam Sosnowski był sędzią zawodów jeździeckich a także członkiem Komisji Technicznej na Torze w Sopocie i na Służewcu. 

Jako wieloletni pracownik stad i stadnin państwowych brał udział w wielu zakupach za granicą, których celem było pozyskanie cennego materiału zarodowego dla wyniszczonej wojną Polski. W latach 40. i 50. kupił w Norwegii około 80 ogierów i 60 klaczy hodowlanych koni zimnokrwistych. W latach 50. i 60. kupował w Danii hodowlane ogiery fiordzkie. W roku 1957 zakupił z ZSRR 16 niezwykle cennych klaczy trakeńskich, które umieścił w SK Liski.

 

W roku 1956 został Mu powierzony wybór klaczy arabskich z przybyłej do Wrocławia grupy koni ze Stadniny w Tiersku. Zakupiono wówczas 4 klacze: Potencję, Pikirowkę, Pienoczkę i Piewicę. Najwartościowsze okazały się dwie ostatnie. Od Pienoczki wywodzi się znany reproduktor Probat. Natomiast Piewica z utraconej w 1939 roku rodziny klaczy Szamrajówka, założyła najcenniejszą obecnie w polskiej hodowli, słynną rodzinę ,,P'' reprezentowaną w Janowie (Penicylina, Pilarka, Pianissima, Pinga, Pogrom), Białce  (Pesal i Perfinka) oraz hodowli prywatnej (Psyche Victoria).

Jedną z głównych zasług hodowlanych Adama Sosnowskiego jest przebudowa i unowocześnienie hodowli koni angloarabskich w SK Janów Podlaski i SK Walewice. Przekształcenie koni janowskich i walewickich z dawnych-małych w nowoczesne, rosłe i kalibrowe angloaraby półkrwi zaowocowało  wyhodowaniem licznych koni sportowych i ogierów hodowlanych w nowoczesnym typie. Szczególną uwagę poświęcał naczelnik Sosnowski, hodowli koni czystej krwi arabskiej a jego praca przyczyniła się do zbudowania światowej pozycji naszej hodowli. 

Z chwilą objęcia w 1972 roku stanowiska Naczelnika Wydziału Hodowli Koni,  Adam Sosnowski osobiście kierował hodowlą koni czystej krwi arabskiej, przywiązując do tego działu hodowli wielką wagę. Decyzje o ogromnym znaczeniu dla hodowli koni arabskich zostały podjęte w owym czasie za Jego przyczyną. Naczelnikowi Adamowi Sosnowskiemu polska hodowla zawdzięcza wprowadzenie nowego rodu ogiera Saklavi I oraz przywrócenie cennego rodu Kuhailan Afas or.ar.

Wprowadzenie nowego rodu ogiera Saklavi I z Egiptu, wywodzącego się ze słynnej stajni księcia Abbas Paszy, nastapiło dzięki zakupieniu w 1972 roku ze Stadniny Koni w Tiersku ogiera Palas. Ogier ten wywarł ogromny wpływ na polską hodowlę  w latach 70. i 80., kładąc mocne podwaliny pod późniejsze  sukcesy polskich koni arabskich.Z kolei odbudowa rodu ogiera Kuhailan Afas or.ar. stała się możliwa dzięki sprowadzeniu w 1980 roku ze Szwecji, wyhodowanego w Stadninie Blommerod, ogiera Probat, wnuka słynnego Cometa.  Naczelnik Sosnowski szczególnie lubił i cenił Probata, cieszył się sukcesami jego potomstwa. Biorąc pod uwagę skalę sukcesu po użyciu Probata, głównie w Michałowie można było mieć nadzieję, że ród został przywrócony polskiej hodowli trwale. Niestety czas pokazał, że tak się nie stało. 

Zasługą Adama Sosnowskiego było utworzenie dwóch nowych stadnin arabskich: w 1973 roku - Stadniny Koni w Kurozwękach, a w 1981 roku - w Białce. Było to działanie skuteczne i  dalekowzroczne. Rosnące zainteresowanie polskimi końmi arabskimi wymagało powiększenia stada matek, a bezpieczeństwo hodowli - rozdzielenia stada podstawowego i wykorzystania odmiennych warunków środowiskowych. Nie ulega wątpliwości, że pomyślny rozwój hodowli i eksportu koni arabskich w latach 70-90. XX w  zawdzięczamy między innymi polityce hodowlanej Adama Sosnowskiego. O ile SK Kurozwęki nie oparła się fali prywatyzacji lat 90. i została zlikwidowana w momencie swojego hodowlanego rozkwitu, to Białka w istocie decyzji o umieszczeniu tam stadniny arabskiej zawdzięcza dzisiejsze swoje istnienie. Jako stado ogierów podzieliłaby zapewne już na początku lat 90. los innych tego typu obiektów w Polsce. 

Ze wspomnień Marka Grzybowskiego wynika, że to dzięki Adamowi Sosnowskiemu udało się przekonać dyrektorów Krzyształowicza i Jaworowskiego do organizacji pierwszego w Polsce Czempionatu Narodowego w roku 1979 (...)”Do pewnego stopnia wynikiem amerykańskich doświadczeń była inicjatywa zorganizowania narodowego pokazu. Aukcja w Janowie musiała zdobyć sobie wśród klientów opinię, że oferowany tutaj towar jest najlepszy, porównywalny jakością z materiałem zarodowym zarezerwowanym dla własnej hodowli. Konfrontacja ta miała się odbywać podczas Polskiego Narodowego Pokazu Koni Arabskich Czystej Krwi. Idea czempionatu, dzielnie wspierana przez Izę Zawadzką, Tomka Szymańskiego i Tomka Skotnickiego, spotkała się z silnym oporem hodowców, i gdyby nie autorytet Adama Sosnowskiego, Naczelnika Wydziału Hodowli Koni, pierwszy czempionat w roku 1979 by się nie odbył“. 

Za działalność zawodową w hodowli koni Adam Sosnowski został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1976) a także Złotą Odznaką Polskiego Związku Jeździeckiego. 

Na wspomnienie zasługuje również wieloletnia współpraca Adama Sosnowskiego z kwartalnikiem “Koń Polski” jako autora licznych artykułów oraz w latach 1973-1983 jako członka Komitetu Redakcyjnego. 

Adam Nałęcz-Sosnowski zmarł 4 lutego 2003 roku. 

Jak pisała we wspomnieniu Izabella Pawelec-Zawadzka, która była jego następczynią na stanowisku inspektora  (...)” Adam Nałęcz-Sosnowski. wszechstronnie wykształcony hippolog, wybitny znawca koni, wielki patriota, dla którego prawość i honor stanowiły wartości najwyższe. Człowiek, który odegrał szczególną rolę w rozwoju polskiej hodowli konia arabskiego w latach po II wojnie światowej.  Współtwórca i organizator powojennej hodowli koni, wieloletni inspektor i kierownik hodowli rejonu północno-wschodniego, wreszcie szef  państwowej hodowli potocznie nazywany Naczelnikiem Sosnowskim.” (...)”Z jakże wielką pasją angażował się we wszystkie sprawy dotyczące koni czystej krwi arabskiej. W podziw wprawiały Jego błyskotliwe i trafne decyzje, wnikliwa ocena i sprawiedliwy osąd. Chętnie dzielił się swoją wiedzą i doświadczeniem, nie szczędził rad i pomocy. Był dla hodowców arabskich Przyjacielem, Nauczycielem, Wielkim Autorytetem i Sumieniem. Był też chodzącą encyklopedią. Jego fenomenalna pamięć zdarzeń, koni i ludzi pozwoliła odtworzyć wiele faktów z historii naszej hodowli w ubiegłym wieku. Ostatnim ,,dziełem'' Pana Adama Sosnowskiego była współpraca z Panem Romanem Pankiewiczem nad niezwykle cenną pozycją - książką autorstwa Pana Romana Pankiewicza ,,Historia stadnin w okresie międzywojennym...'', do której Pan Adam Nałęcz-Sosnowski napisał wstęp - swoje ostatnie do nas przesłanie…”  

Materiały źródłowe: