STADNINY

Aby planować przyszłość trzeba najpierw dobrze poznać stan obecny. Przez lata sprawy dotyczące stadnin państwowych, w tym także Janowa były niedostępne dla postronnych, gdyż hodowla koni arabskich była, jak  trafnie wyraziła to Krystyna Chmiel, szczelnie odizolowana od społeczeństwa. Relikty tej przeszłości są zachowane do dnia dzisiejszego, gdyż stadnina chętniej gości hodowców zagranicznych niż polskich, dla których nie jest szczególnie łaskawa. W roku 2016 doszło do zburzenia tego trwającego od lat 50. XX wieku układu i pojawiły się liczne wynikłe z tego tytułu problemy. Okazało się bowiem, że  istniała tam  grupa, która na swój sposób sprywatyzowała Janów, uzurpując sobie wyłączne prawo do określania nie tylko jego przyszłości, ale także przeszłości. Wszystkie narosłe latami mity o historii Janowa, zostały w przestrzeni publicznej użyte do walki politycznej mającej za zadanie określić kto ma prawo, a kto nie zarządzać stadniną. W 2016 roku doszło do wielu gorszących sytuacji, kiedy to ówczesna, pełna buty władza zderzyła się z silną grupą interesów, która od lat kontrolowała Janów, nie tylko w sensie materialnym, ale również tworzyła wokół niego mniej lub bardziej prawdziwą propagandę sukcesu. Nieoczekiwanie dla obu stron ujawnione zostały również prawdziwe problemy Janowa, które do tej pory były zręcznie maskowane - narastający kryzys ekonomiczny oraz obniżenie się jakości hodowli.  

Janów Podlaski to nie tylko stadnina lecz także gospodarstwo rolne o powierzchni ponad 1,8 tys. ha, położone na słabych glebach o trudnej do uprawy strukturze. Pomimo dokonania przez ANR w pierwszej dekadzie XXI wieku kilku znaczących inwestycji w infrastrukturę, Janów  nie stał się gospodarstwem rentownym zdolnym do samodzielnego rozwoju. Na wieloletnie zaniedbania inwestycyjne, nałożyły się liczne błędy zarządów, a przede wszystkim nadzoru właścicielskiego, jakim były kolejno AWRSP, ANR a obecnie KOWR. O ile koncepcja rozwoju w Janowie produkcji mleka miała uzasadnienie w połowie lat 90. to niestety w kolejnych latach zostało to zaprzepaszczone. Według tej koncepcji na jednego konia powinny przypadać dwie wysokowydajne krowy mleczne i taki system miał zapewnić finansowanie hodowli koni. W Janowie, podobnie zresztą jak to się stało później w Białce i Michałowie, doszło do odwrócenia tego parytetu poprzez doprowadzenie do utrzymywania w stadninie nadmiernej ilości koni. Pomimo ogromnej inwestycji w nową oborę, nigdy nie udało się w Janowie stworzyć rentownej produkcji mleka, co powoduje od lat ogromne obciążenie dla całego przedsiębiorstwa. Wydajność janowskiego stada bydła od lat jest na miernym poziomie, okupionym dodatkowo  ogromną ilością brakowanego bydła i stałymi zakupami nowych jałówek. Średnia długość życia krowy w Janowie to ledwie dwie laktacje, co absolutnie wyklucza rentowność produkcji. Do tego Janów od wielu lat boryka się z niską jakością produkowanych pasz, a ostatnio nawet jej niedoborami co zmusza stadninę do zakupów siana, słomy czy innych pasz, pomimo wystarczającego areału własnego. Wysoka śmiertelność cieląt i wynikający z tego brak własnych jałówek na remont stada, świadczą o niskim poziomie pracy hodowlanej w stadzie bydła na przestrzeni całego omawianego okresu. W związku z tym od wielu lat deficyty w gospodarstwie były pokrywane sprzedażą koni. Doprowadziło to Janów do obniżenia poziomu hodowli, co ma miejsce od około 15-20 lat. Sprzedaż jednej czy kilku wysokiej jakości klaczy, maskowała problemy hodowlane całego stada, które narastały. Problemy te nie powstały w roku 2016 jak twierdzili przeciwnicy zmian w stadninach. One po prostu zostały wówczas ujawnione! Pozostaje odpowiedź na pytanie czy coś się w tym zakresie zmieniło na lepsze? Wszystko wskazuje na to, że niestety nie. 

Załączony wykres, ujawnia wahania wyniku finansowego Janowa na przestrzeni wielu lat,  związane ze sprzedażą konkretnych koni, ale już od roku 2009 krzywa wykazuje tendencje spadkowe i nic nie wskazywało na poprawę. Ewenementem pozostaje wynik za rok 2015, kiedy to sprzedaż jednego konia spowodowała rekordowy wynik plus 3 mln zł. Jeśli się jednak policzy, że za jedną klacz Pepita, Janów otrzymał ponad 6 mln zł, to oznacza, że gdyby nie ta sprzedaż wynik już w roku 2025 byłby ujemny na około 3 mln. Sprzedaż Pepity pozostanie zapewne najbardziej tajemniczą transakcją w historii aukcji. Kolejne lata pokazały już wyraźnie, że zarządzanie Janowem w dotychczasowy sposób wyczerpało się. Jednak nadzór KOWR zamiast podjąć realne działania naprawcze, szczególnie po tym jak w latach 2021 i 2022 bilans wrócił do poziomu sprzed roku 2015, czyli na niewielki plus, wykonał działania pozorne, a nawet szkodliwe dla Janowa i pomimo udanej sprzedaży w 2023 roku Janów ponownie  wykazał wynik ujemny. 

Dokapitalizowanie Janowa kwotą około 30 mln zł zamiast zostać przeznaczone na poprawę rentowności całego przedsiębiorstwa utopiono w projektach, które nie przyniosły większego efektu, a niektóre na szczęście nie uzyskały zgody konserwatora zabytków, jak budowa biogazowni czy fotowoltaiki w stadninie. Jest tajemnicą, jak wygląda obecnie zadłużenie stadniny wobec innych spółek KOWR oraz w bankach, które stanowiły duże obciążenie dla płynności finansowej Janowa. Jednocześnie po roku 2023 zarząd Janowa został już całkowicie zmarginalizowany i dziś pełni raczej funkcję formalną czy też wręcz dekoracyjną. Wygląda na to, że ważne decyzje są podejmowane w KOWR, pod wpływem doradców i polityków, z których nikt nie dysponuje choćby ułamkiem kompetencji w tym zakresie. Już ubiegłoroczny wynik finansowy Janowa, czyli minus 4 mln zł, powinien być ostrzeżeniem dla nadzoru właścicielskiego, jednak od tej pory nie zrobiono nic, aby zapobiec dalszemu pogarszaniu się sytuacji. 

Estymacja tegorocznego wyniku finansowego na około minus 6-8 mln zł nie jest prawdopodobnie końcem możliwości obecnego zarządu i nadzoru KOWR w generowaniu strat. Trudno mieć nawet osobiste pretensje do osoby, która pełni w Janowie obowiązki zarządu. To nadzór właścicielski KOWR odpowiada za to, że powierza jedno z najtrudniejszych gospodarstw rolnych w swoim zasobie, osobie zupełnie niedoświadczonej, która nigdy nie miała do czynienia z zarządzaniem przedsiębiorstwem rolnym czy spółką prawa handlowego i można odnieść wrażenie, że nie zdaje sobie nawet sprawy z powagi sytuacji. 

Od czasu pojawienia się w Janowie takich koni jak Pianissima 2003, Pinga 2004 i Pogrom 2009, w Janowie nie pojawił się żaden koń, który choćby w połowie dorównałby im klasą. Przy tym stajnia czołowa w Janowie świeci od lat pustkami i stadnina nie ma już żadnego wpływu na krajową hodowlę. W związku z tym pojawia się pytanie dlaczego tak się stało? Czy jest to efekt zmiany władzy i zarządu w roku 2016? Czy też powód jest inny. Gdyby to był wyłącznie skutek zmiany zarządu to jednak należy podkreślić, że hodowca w Janowie zmienił się dopiero w roku 2020*.  Do tego czasu hodowlę prowadziła ta sama osoba, związana ze stadniną od lat 80. Czy jeżeli, jak twierdzi się na potrzeby medialnej propagandy, w ostatnich latach zostały wyprzedane z Janowa jakieś wybitne klacze i ogiery, które nie powinny opuszczać stadniny to gdzie one odnoszą sukcesy? Gdzie możemy zobaczyć ich potomstwo? Odpowiedź jest jasna - nigdzie, ponieważ takich koni nigdy nie było. Problem leży tu ponownie w nadzorze właścicielskim KOWR, który pozostawił sprawy hodowlane jako strefę wpływów wąskiej grupy osób, która przez lata nie była przez nikogo kontrolowana przyznając sobie status jedynych fachowców w dziedzinie hodowli koni. 

Od czasu odejścia na emeryturę z nadzoru nad hodowlą państwową Adama Sosnowskiego i kilka lat potem Izabelli Zawadzkiej, wszelkie kierujące polską powojenną hodowlą zasady, zostały odrzucone, czego efekty obserwujemy dziś w Janowie.  Nadzór  nie interesuje się efektami hodowli, a przede wszystkim celem prowadzonej hodowli, którym nie jest bynajmniej sprzedaż koni. Przez lata stadniny państwowe, w tym Janów były homogenicznie zamkniętymi enklawami, do których nie dopuszczano osób spoza ściśle określonej grupy. Doprowadziło to do całkowitego wyjałowienia wiedzy hodowlanej i poprzez brak  zdrowej konkurencji, do znaczącego obniżenia poziomu osób odpowiedzialnych za hodowlę. Doszło do sytuacji, że osoby zatrudnione na stanowisku zootechnika czy hodowcy w stadninie nie są w jakikolwiek sposób rozliczane z efektów swojej pracy, gdyż nie stawia się przed nimi żadnych wymagań. Nadzór KOWR operuje wyłącznie w sferze formalnej dotyczącej hodowli. Obecnie KOWR powierzył również formalny nadzór nad janowską hodowlą osobie, która działa w jawnym konflikcie interesów uwikłanej w mniej lub bardziej przejrzysty handel końmi czy wymuszanie nienależnych  prowizji o czym mówi się już i pisze głośno w mediach. Na chwilę obecną stadnina w Janowie nie ma nawet formalnie głównego hodowcy, czyli osoby odpowiedzialnej za hodowlę, gdyż funkcję tę pozwolono zachować osobie pełniącej obowiązki prezesa. W takim stanie rzeczy trudno spodziewać się efektów w hodowli nie mówiąc o jej naprawie. 

Używanie bez zachowania równowagi zagranicznych ogierów w Janowie, doprowadziło do sytuacji przypominającej tę, kiedy to tuż przed wybuchem I wojny światowej poprzez nadmierne używanie ogierów pełnej krwi, ówczesne konie janowskie stały się mało pokupne i potrzebne. Dziś mamy sytuację analogiczną. Janów hoduje ogromną ilość koni, które nie znajdują już miejsca na rynku. Musi się ich pozbywać za niewielkie pieniądze często w miejsca o których prawdziwy miłośnik polskich koni wolałby nigdy nie słyszeć. Jednocześnie od lat spada jakość wcielanych do stada matek klaczy, a klasa młodych ogierów jest na tyle niska, że nie można wymienić nawet jednego, który ma jakieś znaczenie. Dziś Janów, wbrew kanonowi polskiej myśli hodowlanej wprowadza do stada klaczy wyścigowe linie francuskie, co jest sprzeczne nie tylko z misją wyznaczoną stadninie przez państwo polskie, ale również ze zdrowym rozsądkiem. 

* Głównym hodowcą w Janowie do roku 2020 była Anna Stefaniuk, która w tym roku odeszła na emerturę