OPINIE

Uwikłanie hodowli koni czystej krwi arabskiej w politykę z jakim mamy do czynienia od roku 2016, stało się w ciągu ostatnich lat tak widoczne, że wraz z rozczarowaniem elektoratu obecną koalicją rządzącą do wielu osób zaczęło docierać to, co było oczywiste od samego początku - stadniny państwowe zostały wykorzystane przez grupę osób, które utraciły osobiste korzyści, do brutalnej gry politycznej, której przedmiotem stała się polska hodowla a celem powrót Trójjedynych fachowców i ich klienteli do czerpania zysków z państwowych stadnin. Buta i arogancja z jaką te osoby wykorzystywały przez lata emocje społeczne okazała się jednak dla nich zgubna. Wyniesieni na fali oburzenia i sprzeciwu wobec decyzji o ich odwołaniu w 2016 roku, Trójjedyni fachowcy, zbudowali kapitał społeczny w oparciu o polityków PO i przez osiem kolejnych lat twierdzili, że PIS rujnuje hodowlę, wyprzedaje najcenniejsze klacze a Janów Podlaski i Pride of Poland to jedna wielka ruina. Snując taką opowieść niestety sami w nią uwierzyli. Przegapili również moment, kiedy opinia publiczna zaczęła dostrzegać liczne sprzeczności w ich przekazie do mediów, lekceważące jednocześnie może niewielkie, ale jednak istniejące środowisko polskich hodowców. Pride of Poland 2026 nieoczekiwanie dla wszystkich odsłoniła nie tylko nieprawdziwą narrację o zrujnowaniu stadnin, ale przede wszystkim niskie kompetencje Trójjedynych fachowców do wprowadzenia stadnin na wyższy poziom.  Ci sami ludzie, którzy przez lata poddawali totalnej krytyce każde działanie następców nieoczekiwanie dla siebie samych stali się obiektem krytyki w mediach na skalę jaką jeszcze kilka tygodni przed Pride of Poland trudno było sobie wyobrazić. 

W życiu każdego Muzułmanina przychodzi taki moment, kiedy musi udać się do Mekki. U Żydów takim miejscem jest Jerozolima. Dla Polaka to Władysławowo latem a Zakopane zimą. Dla hodowcy koni arabskich w Polsce to Janów Podlaski w sierpniu. Tak było od końca lat 90. XX wieku, kiedy zaczęła się w Polsce odradzać prywatna hodowla koni arabskich - wcześniej jak pamiętamy szczelnie odizolowana od społeczeństwa. Od pierwszych lat XXI wieku polscy hodowcy prywatni stali się coraz liczniej nie tylko widzami, lecz także uczestnikami wydarzenia w Janowie. W kolejnych latach byli także ważnymi klientami na konie oferowane na aukcji, którymi zasilali swoje stadniny. 

Świetnie ten proces rozumiała Izabella Pawelec-Zawadzka, która była orędownikiem szerokiego udziału mniejszych i większych hodowców w wydarzeniu jakim jest Pokaz Narodowy. To było w założeniu święto całej polskiej hodowli i wszyscy mieli poczucie, że warto tam być. Emocje, spotkania towarzyskie, rozmowy, nowe znajomości i takie nasze polskie okno na świat - tym był Janów przez wiele kolejnych lat. Trudno stwierdzić, kiedy nastąpiła radykalna zmiana, ale z całą pewnością wielką zmianą organizacyjną był rok 2016, kiedy to Międzynarodowe Targi Poznańskie zastąpiły siermiężny Polturf. Wbrew opiniom medialnym środowisko hodowców koni arabskich przyjęło zmiany w stadninach z zaciekawieniem i nie było zbyt wielkiego żalu po odwołaniu Trójjedynych fachowców. Wystarczy przywołać słynną już demonstrację przed Torwarem w lutym 2016 roku, gdzie w grupie około 150 uczestników było zaledwie 4 hodowców - jako że jeden był z małżonką można stwierdzić, że pięciu. 

Od 2016 roku pokazy w Janowie i aukcje odbywały się pod ogromną presją mediów, które zrobiły swoje i zniechęciły część hodowców do udziału w Pokazie Narodowym. Jednak już w roku 2019 dało się zauważyć coraz bardziej liczny udział koni prywatnych oraz ich właścicieli w Pokazie Narodowym. W efekcie doszło do pewnego wyrównania szans i zdobycia przez coraz lepsze konie prywatne licznych medali i nagród; w 2019-7 medali z 18, w 2020- 6 medali  z 18, w 2021 konie prywatne zdobyły 9 z 18 medali na Pokazie Narodowym, w 2022  i 2023 podobnie, w 2024 - 7, a w latach 2025 i 2026 już tylko 4.  Wśród hodowców prywatnych panuje przekonanie, że wraz z powrotem do organizacji Pokazu Narodowego starej ekipy wyniki przestały być obiektywne i wróciły praktyki znane hodowcom z lat przed rokiem 2016, kiedy to konie państwowe były mocno faworyzowane przez sędziów. Dwa najbardziej skrajne przypadki to; niewiarygodnie wysoka wygrana klaczy Pinga w roku 2010 z wynikiem ponad 94 punktów - aby miesiąc później ta sama klacz przy podobnym składzie sędziowskim w Aachen zajęła ledwie piąte miejsce ze słabym wynikiem. Podobny przykład z roku 2025, kiedy to niewiarygodnie faworyzowana janowska Encarina zdobyła tytuł Best in Show, który zdecydowanie należał się prywatnej klaczy Psyche Alia, co ta druga potwierdziła zdobywając miesiąc później w Aachen złoty medal, gdzie Encarina nawet nie zaistniała.

Od kiedy Pokaz Narodowy stał się miejscem uwiarygodnienia rzekomych sukcesów w odbudowie zrujnowanej hodowli i prestiżu Janowa sędziowanie zostało podporządkowane interesom grupy beneficjentów i polityków. Hodowcy, którzy ponoszą koszty udziału w pokazach stali się ostrożni w wystawianiu swoich koni w Pokazie Narodowym nie mając do końca przekonania co do równych szans dla koni prywatnych i państwowych. 

Od niedawna Narodowy Pokaz poprzez jego sposób organizacji stał się znów dla hodowców mało przyjazny, głównie poprzez wysokość opłat (3600 euro za stolik VIP) oraz rezygnację z sektora dostępnego dla hodowców ze znaczną bonifikatą. Przy skali finansowania całej imprezy przez środki pochodzące z funduszy państwa nastąpiło pomieszanie pojęć co i czemu ma służyć. Do tego brak jakiejkolwiek koncepcji estetycznej, ubogie dekoracje, fatalne ustawienie przekazu online, który przez trzy dni skierowany był na dwa wejścia do toalet nikomu nie przeszkadzał. Nie przeszkadzały też organizatorom puste trybuny co było efektem źle zaplanowanego programu. Siermiężna, brzydka scenografia z całkowicie odsłoniętym zapleczem dopełnia ten żałosny obraz. To co zapamięta widz, który ogląda Polski Pokaz Narodowy to niczym nie osłonięte metalowe barierki i personel techniczny regularnie pojawiający się w głównym planie. Tu należy jasno powiedzieć, że tak niechlujnie zorganizowanego pokazu dawno nie było. Trudno powiedzieć na co przeznaczono prawie milion euro z publicznych środków, ale wyszło słabo.

Obecność polityków wszelkiej maści nie jest w Janowie niczym nowym, ale obecna skala już tak. Zarówno w roku 2025 jak również obecnym, w sektorze VIP mieliśmy tak nieliczną reprezentację hodowców prywatnych, że trudno ich było wręcz zauważyć. Hojnie sfinansowany przez KOWR pokaz to obecnie domena urzędników KOWR, posłów i senatorów koalicji rządzącej, różnej rangi urzędników państwowych jak główny lekarz weterynarii, który przesiedział dwa dni w sektorze VIP nie wiadomo z jakiego powodu. Ktoś powie, że za PIS też bywał zastępca głównego lekarza, ale miało być przecież lepiej a jest jak jest. Ilość pracowników KOWR na metr kwadratowy Janowa przekraczała w dniach Pokazu Narodowego wszelkie dopuszczalne normy. To raczej wygląda jak weekend spędzony w Zamku w Janowie na koszt państwa. Do tego niczym nie skrępowana radosna wszechobecność marszałkiń Sejmu i Senatu, które pokazywały swoją przewagę wszędzie, gdzie tylko można a dekorowane konie i Trójjedynych traktowały jak misia w Zakopanem do robienia zdjęć. Jeśli ktoś miał jeszcze złudzenia dotyczące odpolitycznienia stadnin państwowych to po tegorocznym pokazie musi o nich zapomnieć.

Umiarkowany sukces - tak swego czasu tłumaczyli Stojanowska, Białobok i Trela klapę aukcji w Krakowie. Niemniej jednak tegoroczna aukcja Pride of Poland klapą nie była i nazwanie jej umiarkowanym sukcesem byłoby jak najbardziej na miejscu. Jednak to co zaszło po zakończeniu aukcji przejdzie do historii. Kuriozalna konferencja prasowa z udziałem ministra rolnictwa i dyrektora KOWR rozpoczęła chocholi taniec po Pride of Poland, który zakończył się medialną katastrofą. Potrzeba sukcesu była tak wielka, że w komunikacie do PAP tuż po zakończeniu aukcji odtrąbiono największy sukces od dekady a fraza “konie w Janowie sprzedano za zawrotne ceny” poszła do mediów. Dalej było już tylko gorzej, kiedy KOWR, MRiRW, Kancelaria Premiera oraz liczne profile posłów KO zaczęły powielać ten przekaz. Ale kompletny szczyt odklejenia od rzeczywistości osiągnął oficjalny profil PSL. 

I stało się jak w Matrixie akcja rodzi reakcję. Tydzień po aukcji ukazał się w Rzeczpospolitej artykuł, który całkowicie zrujnował sztucznie pompowany przekaz organizatorów tegorocznej aukcji. Skala cytowań tego tekstu zaskoczyła chyba wszystkich, a wielu osobom tylko potwierdziła, że ich przypuszczenia co do skali tego rzekomego sukcesu okazały się trafne. Część dziennikarzy poczuła się wprowadzona w błąd pierwszym komunikatem. W ten sposób Pride of Poland 2026 spotkała się z krytyką na dotychczas nie spotykaną skalę. Lekceważenie opinii publicznej i wciskanie ludziom zwykłego kitu obróciło się przeciwko organizatorom. Można było się spodziewać, że już sprawa sprzedaży embrionu powinna uczulić organizatorów na opinię publiczną, ale poszli w zaparte a Jerzy Białobok postanowił obrazić ekspertów, zamiast zastanowić się nad sensem samej decyzji i szkodach wizerunkowych jakie ta oferta im wyrządza. Po drugim artykule Rzeczpospolitej kilka dni po Pride of Poland z propagandy sukcesu została przysłowiowa “kamieni kupa”. 

Ujawnienie przez Rzeczpospolitą danych dotyczących aktualnych wyników finansowych stadnin okazało się szokiem dla opinii publicznej, która karmiona przez ostatnie lata obietnicą wielkiego odrodzenia pod opieką Trójjedynych fachowców otrzymała sygnał, że została wprowadzona w błąd. Stojanowska, Białobok, Trela i politycy KO/PSL na czele z Dorotą Niedzielą napompowali balon oczekiwań i teraz sami muszą się zmierzyć z jego rozmiarem. W swoim odklejeniu od rzeczywistości nie zwrócili uwagi na skalę nieufności jaką wzbudzili. Nie zauważyli, że przez trzy lata ich działalności emocje społeczne się od nich odwróciły. Mając pełną świadomość jaka jest rzeczywista skala problemów ani w roku 2023 ani w kolejnych latach nie podjęto realnych działań, które mogą przynieść wymierne efekty ekonomiczne. Zarzucając poprzednikom karuzelę personalną, sami tylko przyspieszyli jej obroty, gdyż Janów w ciągu trzech lat obecnych rządów ma już trzeciego prezesa. Jednocześnie upolitycznienie zarządu Janowa za PIS chowa się przy obecnym; Leszek Świętochowski, który zasłynął rekordową stratą w 2024 roku to czynny, prominentny polityk PSL a Weronika Sosnowska, choć nie dopuszcza do siebie tej prawdy jest typowym partyjnym nominatem bez wystarczającego doświadczenia. Po medialnej burzy jaka przetoczyła się ostatnio, do szerokiej opinii publicznej dotarło wreszcie, że stadniny to nie był problem złego PIS-u ale całkiem inny i stało się to czego można się było spodziewać już dawno. Znany dziennikarz, twórca Kanału Zero, Krzysztof Stanowski zadał publicznie pytanie: po co polskie państwo hoduje konie? 

To co wydaje się oczywiste dla hodowców i miłośników koni czystej krwi arabskiej, czyli zabezpieczenie cennych genetycznie polskich rodzin żeńskich, kontynuacja tradycji hodowlanej oraz dostarczanie materiału zarodowego do krajowej hodowli, nie jest absolutnie czytelne dla przeciętnego obywatela, który o państwowej hodowli słyszy sporadycznie. Pompowany od lat 60. mit sprzedaży polskich koni arabskich za granicę rodzi w obecnej sytuacji pytania o sens utrzymywania tej hodowli.

Wbrew potocznemu mniemaniu państwo polskie nie utrzymuje stadnin wprost jak na przykład muzeów czy innych jednostek budżetowych. Stadniny w chwili ich powołania po II wojnie światowej zostały wyposażone w majątek w postaci gospodarstw rolnych, który ma służyć utrzymaniu koni. Hodowla koni była, jest i będzie deficytowa i sama z siebie nigdy się nie utrzyma. Prawidłowo prowadzona gospodarka powinna zapewnić stabilność finansową na takim poziomie, aby pokryć koszty hodowli. Z tego powodu sprzedaż nadwyżki hodowlanej powinna być już zyskiem, aby najlepsze wyhodowane konie można było wcielić do elitarnego stada hodowlanego. 

Na przestrzeni ostatnich 20 lat doszło do licznych zaburzeń w tym systemie, głównie z powodu złych założeń nadzoru właścicielskiego. To z czym mamy do czynienia obecnie to już jest całkowita patologia. Nadzór jest zepsuty do szpiku kości, niekompetentny i upolityczniony. Środowisko hodowców nie jest czynnikiem stabilizującym dla sensu istnienia stadnin, gdyż jest konsekwentnie odsuwane od wpływu na państwową hodowlę. Trójjedyni, którzy przez lata kreowani byli na liderów i autorytety pozostają przy hojnych pensjach dla siebie i swoich klientów tworząc hermetyczną grupę interesariuszy.

Z licznych wypowiedzi polityków nie wynika jasna odpowiedź po co polskie państwo hoduje konie. Cytując ostatnie wypowiedzi dyrektora KOWR i ministra to głównie po to aby zapewnić dobrostan załogi (aby nie była zniechęcona i sfrustrowana jak w Janowie) czy też zapewnić hojne wynagrodzenie Trójjedynym za niewątpliwy wkład w walkę z PIS-em i innymi urojeniami. Do tego minister stwierdził w oficjalnym piśmie, że pure Polish nie istnieje i jest to jedynie chwyt marketingowy z lat 80.

Konia z rzędem temu kto wytłumaczy Krzysztofowi Stanowskiemu i reszcie naszego poza końskiego społeczeństwa po co polskie państwo hoduje konie! A najlepiej, aby to zrobili ci, którym polskie państwo wypłaca rocznie prawie półtora miliona złotych za to hodowanie…. 

“Wpis na listę UNESCO podniósłby rangę i rozpoznawalność Stadniny w Janowie” taki tytuł nosi wywiad, którego udzieliła Weronika Sosnowska portalowi Słowo Podlasia. Wynika z niego, że pod patronatem Marszałek Doroty Niedzieli będzie się mówiło przed wyborami w roku 2027 o wpisaniu Janowa na listę UNESCO. Jednak z treści wywiadu nie wynika, jakieś głębsze zrozumienie tematu i obawiam się, że podobnie jak narracja o spektakularnej odbudowie tak i wniosek do UNESCO okaże się wyłącznie zabiegiem PR-owym.