NOWOŚCI
2026-08-04
Rodzina klaczy Wołoszka w Stadninie Koni Białka
Autor: Hanna Sztuka
Elwimia 2017 (Ascot DD-Elwina po Enzo) hod. Białka, fot.Glenn Jacobs, źródło; Pride of Poland 2023
Stadnina w Ujeździe przeszła do historii dzięki wprowadzeniu do polskiej hodowli dwóch rodzin żeńskich. Rodziny te, dziś po 100 latach uważane są za czysto polskie to; rodzina Selmy or.ar. i Rodanii or.ar., które zostały importowane do Ujazdu w roku 1927 z Crabbet. Jest jednak mało znanym faktem, że dzięki klaczy zakupionej w kraju, Ujazd przeszedł również do historii hodowli światowej, dzięki klaczy z rodziny Wołoszki 1810, która uratowała z zawieruchy wojennej I i II Wojny Światowej tę bezcenną sławucką rodzinę żeńską. Dzięki klaczy Rusałka 1911, która przedłużyła dla hodowli rodzinę klaczy Wołoszka 1810 ze Sławuty, niewielka stadnina w Ujeździe zapisała się w historii światowej hodowli. Temu zawdzięczamy, że polska i światowa hodowla mogła podziwiać takie sławy jak Etruria, El Paso, Etogram, Ecaho czy Gazal Al Shaqab.
Rusałka, która uratowała rodzinę
Siwa Karima 1924 (Farys I-Rusałka po Czorsztyn) wyhodowana została w stadninie Dzierzbice pod Kłodawą przez Zofię Zieleniewską. Prawdopodobnie jej ojciec Wacław Walewski zakupił na kilka lat przed wybuchem I Wojny Światowej klacz Polenta 1895 ( Abu Argub or.ar.-Delta po Obejan Szaraki or.ar. ), która została wyhodowana w Chrestówce. Nie mamy informacji czy był to zakup bezpośrednio ze stadniny Sanguszkowskiej czy z drugiej ręki faktem jest, że Polenta 1895, jeszcze przed wybuchem wojny dała w Dzierzbicach Wincentego Walewskiego klacz Rusałka 1911 (Czorsztyn-Polenta po Abu Argub or.ar.). Jest wysoce prawdopodobne, że dzięki tej transakcji możemy dzisiaj cieszyć się w polskiej hodowli posiadaniem tej cennej rodziny żeńskiej.
Rusałka 1911 przetrwała czasy I Wojny Światowej w położonych w zachodniej Polsce Dzierzbicach, gdzie działania wojenne nie były tak niszczące jak na wschodnich rubieżach ziem polskich. Dwie córki Rusałki; Karima 1924 (po sprzedaży do Ujazdu) oraz urodzona w Breniowie (po sprzedaży Rusałki z Dzierzbic), Niespodzianka 1931, w niezwykle dramatycznych wojennych okolicznościach przedłużyły rodzinę Wołoszki zakładając własne, czynne do dnia dzisiejszego sublinie w obrębie rodziny. Na temat kariery hodowlanej Rusałki w latach 1925-1926 brak jest jakichkolwiek danych. Wiemy jedynie, że roku 1928 klacz Rusałka została sprzedana do Breniowa, gdzie w wieku 20 lat dała jeszcze jedną córkę - Niespodziankę 1931 po Amurath II. Niespodzianka poprzez swoją córkę klacz Laguna 1938 po Opal, wyhodowaną w Dobrużku przez Władysława Kołaczkowskiego, założyła własną sublinię czynną do dzisiaj w Michałowie i hodowli prywatnej.
Karima 1924 (Farys I-Rusałka po Czorsztyn) hod. Wincenty Walewski, Dzierzbice. Klacz zaginęła w czasie wojny w 1939 roku, źródło; archiwum autorki
Karima 1924 była 10. pokoleniem rodziny klaczy Wołoszka 1810, wywodzącej się ze Sławuty. Po sprzedaży Karimy 1924 w Dzierzbicach pozostała jej pełna siostra Hadudi 1923. Jednak stadnina w Dzierzbicach sprzedając wszystkie swoje konie arabskie w roku 1928 zakończyła działalność hodowlaną.
Wojenne losy koni i hodowców z Ujazdu
Karima 1924 pozostawiła w Ujeździe 9 sztuk potomstwa, z których najcenniejsze okazały się ogier Rasim III gn.1931 po Rasim 1906 oraz klacz El-Zabibe 1938, która przedłużyła linię żeńską. Karima zaginęła podczas działań wojennych we wrześniu 1939 roku. Majątek w Ujeździe został przejęty przez Niemców. Według dostępnych źródeł klacze z Ujazdu zostały sprzedane do Traken, choć należy tu podkreślić, że tak podają źródła niemieckie, które pomijają fakt, że niemiecka administracja Ujazdu sprzedała do Traken konie, które były własnością Franciszki Pragłowskiej. Z tego powodu całe potomstwo klaczy z Ujazdu urodzone do 1946 roku jest wpisane w księgach jako hodowli Franciszki Pragłowskiej z Ujazdu.
El-Zabibe 1938 (Rasim III-Karima po Farys I) hod. Ludwika i Willem Bicner, Ujazd. Przejęta przez państwo w roku 1946 pozostała w hodowli w stadninie Albigowa do roku 1960, źródło; archiwum autorki
Prywatne konie fundamentem państwowej hodowli
Potomstwo Karimy, które przetrwało koszmar II Wojny Światowej to; Zeda 1934 po Fetysz, El-Zabibe 1938 po Rasim III i Elza 1942 po Rasim Pierwszy, przy czym El-Zabibe i Zeda zostały rewindykowane z Niemiec przez Zarząd Stadnin Polskich a Elza prawdopodobnie uratowała się w Walewicach. Z Niemiec powróciła także córka El-Zabibe urodzona w 1945 Zahabu 1945 po Rasim Pierwszy, ale ostatecznie nie odegrała po wojnie tak znaczącej roli w polskiej hodowli jak jej starsza o trzy lata pełna siostra Elza 1942 po Rasim Pierwszy. Co ciekawe przy podziale koni, które przetrwały wojnę w roku 1946 według koncepcji Edwarda Skorkowskiego na klacze w typie kuhailan do Albigowej, a klacze w typie saklawi do Klemensowa, Elza 1942 i El-Zabibe 1938 trafiły do Albigowej, a Zahabu 1945 znalazła się w Klemensowie.
Elza 1942 (Rasim Pierwszy-El-Zabibe po Rasim III) hod. Franciszka Pragłowska, Ujazd. W roku 1946 przejęta przez państwo. Pozostała w hodowli w stadninie Albigowa do roku 1951, źródło; archiwum autorki
Ujazd hodował konie w dużym pokrewieństwie czym wyróżniał się z ogólnie praktykowanej wówczas filozofii hodowlanej w czystej krwi. Widać to znakomicie na przykładzie rodowodu klaczy Elza 1942 gdzie ogier Rasim III występuje w drugim pokoleniu po obu stronach rodowodu.
Z linii Rusałki to właśnie El-Zabibe 1938 założyła w Albigowej własną linię czynną do dnia dzisiejszego. Jej córka Elza 1942, dała w Albigowej z Witrażem trzy klacze, z których dwie wyprowadziły własne linie czynne w hodowli do dziś. Były to kolejno; Celina 1949, Ellora 1950 i Elżunia 1951. Wnuczka El-Zabibe, córka Elzy 1942 to słynna Ellora 1950 po Witraż, której linia żeńska jest kontynuowana obecnie w Stadninie Koni Białka, przez prawnuczki kurozwęckiej klaczy Elżunia 1988 po Palas, wśród których zdecydowanie wyróżnia się urodzona w 2023 roku utytułowana Ejna 2023 po D Kaheel.
Wnuczki Rusałki; przez Ujazd, Albigową, Janów i Kurozwęki do Białki
Ellora 1950 (Witraż-Elza po Rasim Pierwszy) hod.Albigowa , sublinia Ellory jest kontynuowana w Białce od roku 1998, źródło; archiwum autorki
Elleida 1979 (Algomej-Ellonga po Alimfar) hod.Kurozwęki, sublinia Ellory jest kontynuowana w Białce od roku 1998, źródło; archiwum autorki
Linia klaczy Ellora 1950, której prawnuczka Elżunia 1988 po Palas trafiła w roku 1998 do Białki źrebna ogierem Harbin, jest kontynuowana w Białce choć do niedawna linia ta niczym szczególnym się nie wyróżniała. Urodzona już w Białce Elmina 1999 pozostawiła w hodowli jedną córkę. Elwina 2008 (Enzo-Elmina po Harbin) okazała się bardzo solidną matką rodząc głównie klaczki, z których trzy są aktualnie aktywne w stadzie matek w Białce; Elwita 2014 po Vitorio TO, Elzamira 2016 po Glorius Apal oraz Elwimia 2017 po Ascot DD. Wśród młodzieży od Elwiny są jeszcze dwie bardzo interesujące wnuczki ogiera FA El Rasheem; Eterna 2023 po D Kaheel oraz Ewula 2024 po HAS Rasheed.
Elżunia 1988 (Palas-Eleida po Algomej) hod. Kurozwęki, zakupiona do Białki w roku 1998 założyła w stadninie własną sublinię, fot.Stuart Vesty, źródło; Pride of Poland 2003
Córki Elwiny 2008 zaznaczyły się w hodowli pozostawiając; Elzamira 2016 Młodzieżowego Czempiona Polski ogiera Etyl 2022 po Haash OSB i Elwimia 2017, która pozostawiła w hodowli do tej pory trzy córki; Ejna 2023 po D Kaheel, Enida 2024 po HAS Rasheed oraz Edytoria 2025 po Sahm El Arab. Niewątpliwie najcenniejszą klaczą jaka urodziła się w Białce w rodzinie Wołoszki jest utytułowana Ejna 2023 po D Kaheel. Klacz ta stanowi 11 pokolenie linii klaczy Rusałka 1911, a jednocześnie 19 pokolenie rodziny klaczy Wołoszka 1810 ze Sławuty.
Rodzina Wołoszki - 216 lat i co dalej
Omawiając rodzinę klaczy Wołoszka 1810 mamy niestety niewielką możliwość dotarcia do klaczy aktywnych w hodowli prywatnej. Na drzewie genealogicznym rodziny klaczy Wołoszka mamy jedynie informację o jednej nitce wywodzącej się od wnuczki Rusałki 1911, klaczy Laguna, która jest reprezentowana w Michałowie i właśnie w hodowli prywatnej oraz o prowadzeniu linii klaczy Elżbietka 1995 (Borek-Elżunia po Palas) w Kurozwękach z sublinii klaczy Ellora 1950. Analizując stan klaczy reprezentujących rodzinę Wołoszki w trzech stadninach państwowych, jedynie w Michałowie można potwierdzić prawidłowe prowadzenie rodziny żeńskiej wraz z kolejnymi rozgałęzieniami, które dają szansę na przetrwanie i rozwój. Osobną kwestią jest jakość klaczy w rodzinie. Niestety nie można powiedzieć o takiej regularności ani w Janowie ani w Białce. W Janowie rodzina Wołoszki, tak niegdyś zasłużona jest traktowana jako drugoplanowa, a z czterech sublinii funkcjonują jeszcze dwie, ale niestety na drzewie genealogicznym nie widać kolejnych gałązek, które potwierdzałyby rozwój rodziny. Formalnie ta rodzina jest w Janowie obecna ale jej znaczenie stale się obniża z uwagi na jakość reprezentantek.
Elzamira 2016 (Glorius Apal-Elwina po Enzo) hod.Białka , matka Młodzieżowego Narodowego Czempiona Polski z roku 2025 ogiera Etyl 2022, fot.Ewa Imielska-Hebda
Podobnie rzecz wyglądała w Białce, gdzie przez wiele lat reprezentantki Wołoszki nie miały większego znaczenia. Dopiero zmiana koncepcji hodowlanej w Białce po roku 2016, a już z całą pewnością w latach 2021-2024 przyniosły nowe otwarcie. Sukcesy odniesione przez potomstwo klaczy z rodziny Wołoszki jak; Narodowy Czempion Ogierów Młodszych - Etyl 2022 od Elzamira oraz regularnie nagradzana Ejna 2023 po D Kaheel mogłyby zmienić jakość tej hodowli. Jednak decyzja o sprzedaży najlepszej przedstawicielki rodziny Wołoszki w Białce przed użyciem jej w hodowli to działanie barbarzyńskie osób, które obecnie zarządzają tą hodowlą. To błąd, który w Białce popełniano już wielokrotnie i nie ma tu żadnego wytłumaczenia. Przez lata przeznaczano na sprzedaż najlepsze urodzone w Białce klacze pozostawiając w hodowli to na co nie było klienta lub też klacze niespełniające minimalnych wymogów hodowlanych. Przez nietrafiony dobór ogierów i rabunkową selekcję doszło do znaczącego obniżenia jakości stada matek w Białce w latach 2010-2016 a nawet utraty ważnych sublinii (np.klaczy Emoza) czy całych rodzin jak Ukrainka 1810.
Ejna 2023 (D Kaheel-Elwimia po Ascot DD) hod.Białka ; ZŁOTY CH. na All Polish AHC 2025 - Pokaz Europejski - Czempionat Klaczy Młodszych, BRĄZOWY CH. XXXVI Młodzieżowego Wiosennego Pokazu w Białce 2026 - Czempionat Klaczy Młodszych, 19 pokolenie rodziny Wołoszka 1810, fot.S.Vesty, źródło;Pride of Poland 2026
Sprzedaż klaczy Ejna 2023 to kolejna już po ubiegłorocznej sprzedaży klaczy Czata 2022 z nielicznej rodziny Gazella or.ar., skrajnie szkodliwa dla jakości stada hodowlanego w Białce decyzja. Obecni decydenci mają “gęby pełne” frazesów na temat zachowania dziedzictwa polskiej hodowli jednak realne działania temu stanowczo przeczą. Sprzedaż najlepszych młodych klaczy nie uratuje budżetu MHR-u, ale stadninie w Białce odbierze kolejną szansę na rozwój. To działanie nie tylko na szkodę hodowli ale również na szkodę spółki, gdyż znacząco obniża wartość hodowlaną majątku jakim jest stado białeckich klaczy.
Rodzina klaczy Wołoszka ma udokumentowane 216 lat istnienia. Ejna to 19 pokolenie w tej linii. Niewielka ilość klaczy w tej rodzinie każe nam uważać tę rodzinę za zagrożoną utratą. Jaka będzie jej przyszłość czas pokaże!
Eterna 2023 (D Kaheel-Elwina po Enzo) hod.Białka , 18 pokolenie rodziny Wołoszka 1810, fot.Ewa Imielska-Hebda
Hanna Sztuka swoją przygodę z końmi rozpoczęła jako zawodnik WKKW, a następnie instruktor i trener PZJ m.in. w tej dyscyplinie sportu. Jako trener w CHKJ "Halicz" uczestniczyła w projekcie Akademii Rolniczej w Lublinie, kierowanym przez prof. Ewalda Sasimowskiego nadzorując przygotowanie kuców felińskich do próby dzielności.
Hanna Sztuka to hodowca koni arabskich z wieloletnim doświadczeniem. Kierowała hodowlą w stadninie Tarus Arabians a następnie Agricola Farm, gdzie urodził się zwycięzca Derby ogier Eliat oraz znane klacze Bajaderka czy Valeriana. W latach 2016-2018 była głównym hodowcą w Stadninie Koni Michałów a w latach 2021-2024 kierowala Stadniną Koni Białka.
Jej zasługą jest wyhodowanie w Michałowie takich koni jak Ferrum (czempion Polski, złoty medalista Czempionatu Europy), EL Esmera (Czempionka Polski& Best in Show, złota medalistka Czempionatu Europy, Narodowa czempionka UAE 2024, brązowa medalistka GCAT Ajman 2025, złota medalistka Sharjah International Festival 2025), Elmedida (brązowa medalistka Czempionatu Europy), El Madera (czempionka Europy klaczy starszych), Florissima i Elgarolia, które zdobyły złote medale w Pokazie Narodowym. A także ogiera Ptolemeusz srebrnego medalisty Czempionatu Europy i klaczy Emarella Narodowej Czempionki Kataru oraz brązowej medalistki GCAT w katarze 2024. Hanna Sztuka obecnie jest aktywnym członkiem PZHKA oraz sekretarzem Towarzystwa Hodowli Polskiego Konia arabskiego a także autorką licznych publikacji na temat historii i hodowli koni czystej krwi arabskiej.